królowa Halikarnasu
Przydomki A. Fosforos, Selasforos niosąca światło, niosąca blask spotykane od IV w. p.n.e., świadczą o utożsamianiu jej z Selene. A. była czczona też jako opiekunka godów małżeńskich Hymnia, jako zbawczym ludzi Sotejra i wybawczyni miast Sosipohs. Strzałami swymi karała za pychę, np. Oriona, Niobe, Koronis, Akteona, walczyła również z gigantami. Myśliwi stawiali na cześć A. kapliczki na polach i umieszczali jej wizerunki na drzewach w celu zapewnienia sobie życzliwości bogini, a po udanych łowach składali jej w ofierze głowę i skórę upolowanego zwierzęcia. Od brata Apollina otrzymała przydomek Dajhta (Laurowa); przepowiadała też w wyroczni delfickiej jako Sybilla Delfis. Najsłynniejsza świątynia A. znajdowała się w Efezie, gdzie był najbardziej rozwinięty jej kult. Tam też znajdował się jej kultowy posąg o wielu piersiach, stąd przydomek Polymastis (zob. Artemizjon l). W Atenach był jej poświęcony miesiąc Elafebolion (Elafebolos polująca na łanie). Zob. też. Artemizje.
Artemizja1 (gr. Artemisia) 1. królowa Halikarnasu, córka Lygdamisa, rządziła Halikar-nasem i innymi miastami Kani po śmierci męża. Brała udział w wyprawie Kserksesa na Grecję, na czele pięciu własnych okrętów. 2. córka Hekatomnosa, siostra i żona Mauzolosa, po śmierci męża w r. 353 p.n.e. panowała w satrapii karyjskiej, stłumiła powstanie Rodyjczyków. Mężowi swemu zbudowała grobowiec, sławne mauzoleum zaliczane do siedmiu cudów świata.
dowódca gwardii przybocznej
Artabanos (albo Artapanos) 1. dowódca gwardii przybocznej Kserksesa, którego zabił, aby zawładnąć tronem, lecz został zamordowany przez Artakserksesa I w r. 464 p.n.e. 2. A. V (IV), ostatni z dynastii Arsacydów (zob. Arsa-kes), który narzucił pokój cesarzowi rzymskiemu Makrynowi (217/18 n.e.), skąd powstało przysłowie: dumny jak A. Został zabity przez Artakserksesa z dynastii Sasanidów. Imię A. nosiło przed nim kilku królów partyjskich. 3. historyk żydowski (II w. p.n.e.), autor dzieła o Żydach, w którym wyprowadzał kulturę egipską od patriarchów żydowskich. Zachowane fragmenty.
Artabazanes 1. najstarszy syn Dariusza, przyrodni brat Kserksesa, z którym współzawodniczył o władzę. Zgiń?! pod Salaminą w r. 480 p.n.e. 2. władca Atropateny, tzn. półnoeno-za-chodniej części Medii (III w. p.n.e.).
Artabazos 1. dowódca wojsk perskich w wyprawie Kserksesa na Grecję; wraz z wojskami Mardoniusza poniósł klęskę w bitwie pod Pla-tejami w r. 479 p.n.e. i kierował odwrotem Persów do Byzantion. Później został satrapą w Daskylejon. 2. syn Famabazosa, dowódca wojsk Dariusza Kodomana w walkach przeciw Aleksandrowi W., potem satrapa Syrii i Baktrii.
Artafernes (właściwie: Artafrenes) 1. bratanek Dariusza I, satrapa perski w Sardes, był jednym z dowódców wojsk perskich w wyprawie na Grecję, razem z Datysem dowodził wojskiem perskim w bitwie pod Maratonem w r. 490 p.n.e. 2. syn Mitrydatesa, wzięty do niewoli przez Pompejusza w r. 61 p.n.e.
arsa
arsa (gr. drsis) termin metryczny używany przeważnie dla oznaczenia mocniejszej części w stopie, którą np. w jambie jest zgłoska druga, w daktylu i zgłoska pierwsza. Część słabsza stopy wypełniona zwykle przez jedną lub dwie krótkie głoski bywa wtedy nazywana tezą, th^sis. U starożytnych’ Greków terminy arsis i thźsis miały znaczenie odwrotne. Arsis było to podniesienie stopy przy wybijaniu taktu, a więc jego część słabsza, thźsis – opuszczenie stopy, czyli mocniejsza część taktu. Do odwrócenia znaczeń tych terminów doszło w póź-nołacińskiej teorii metrycznej, skąd przeniosło się to do’metryki nowożytnej. Niektórzy jednak metrycy nowożytni (np. H. Gleditsch, J. W. Wbite) używali terminów drsis i thźsts w takim samym znaczeniu jak metrycy greccy.
Arsakes imię wielu królów partyjskich panujących od ok. 250 p.n.e. do r. 230 n.e. 1. pierwszy król Fartów, założyciel dynastii Arsacydów; za króla syryjskiego Antiocha II wraz z bratem Tiridatesem pozbawił władzy namiestnika Seleucydów, Agatoklesa, wypędził Macedończyków i Syryjczyków i założył w r. 256 p.n.e. małe państwo z miastem Hekatompylos jako stolicą. 2. A. II (Tiridates) zdobył resztę kraju Fartów, pobił w r. 238 p.n.e. króla Syrii Seleukosa II i utrwalił niepodległość państwa Partów. 3. A. III zosta! w r. 209 p.n.e. pobity i zwyciężony przez Antiocha W., jednak po zawarciu pokoju pozostał na tronie.