Samos
Arystarch (gr. Aristarchos) 1. A. z Samos (ok. 310 – 230 p.n.e.), wybitny matematyk i astronom aleksandryjski, uczeń perypatetyka Stra-tona. Pierwszy z astronomów starożytnych odkrył, że nie słońce obraca się wokół ziemi, lecz ziemia wokoło słońca i własnej osi; z tego powodu został oskarżony przez stoika Kleantesa o bezbożność. Miał on również ulepszyć zegar słoneczny. Próbował także ustalić matematycznie wielkość słońca i księżyca i odległość ich od ziemi. Zachowało się jedyne jego dzieło Perl megethon kaj apostemdton hellu kaj selenes (O wielkości i odległości słońca i księżyca). 2. A. z Samotrake (217 – 145 r. p.n.e.), wybitny krytyk i gramatyk aleksandryjski, uczeń Eufroniosa i Arystofanesa z Bizancjum. Przybył do Aleksandrii ok. r. 170 p.n.e. i objął stanowisko wychowawcy syna króla Ptolemeusza Pilometora. Był też szóstym z kolei dyrektorem Biblioteki Aleksandryjskiej. Gdy jego stosunki z królem, początkowo bardzo serdeczne, uległy pogorszeniu, opuścił Egipt i udał się na Cypr, gdzie pozostał do końca życia. Główną dziedziną pracy Arystarcha była gramatyka i filologiczna krytyka tekstu. Jako gramatyk był zwolennikiem teorii analogii. Z prac nad badaniem i ustalaniem tekstów poetów najważniejsze były jego prace nad tekstem Homera. Ponadto opracował wydania krytyczne Hezjoda, Alkąjosa, Pindara, prawdopodobnie również Anakreonta. Napisał także komentarze do wydawanych przez siebie poetów, ponadto komentował teksty Archilocha, Ajsehylosa, Sofoklesa, Arystofanesa i Herodota. Wydał także kilka dzieł polemicznych, m.in. przeciw poecie Filetasowi z Kos. Z pism A. żadne się nie zachowało, jednakże ślady jego erudycji można wykryć w scholiach do niektórych poetów, ułożonych później, lecz opartych przede wszystkim na pracach uczonych aleksandryjskich, a wśród nich Arystarcha. Najwybitniejszymi uczniami A. byli Apollodoros, Dionizjos Trak, Ammonios, Ąristodemos. Imię A. stało się synonimem surowego, lecz sprawiedliwego krytyka.
miejsce kultu
Artemizjon1 (gr. Artemiswn) miejsce kultu lub świątynia Artemidy. Do najsłynniejszych należała świątynia Artemidy w Efezie, zaliczana do siedmiu cudów świata, wzniesiona ok. r. 580 — 560 p.n.e. przez architektów Chersifrona z Knos-sos i jego syna Metagenesa (tzw. świątynia Krezusa) jako joński dipteros. Budowla ta została spalona przez szaleńca Herostratosa w r. 356 p.n.e., w noc narodzin Aleksandra W. Odbudowa świątyni przez architektów Dejnokratesa, Demetriosa i Pajoniosa ukończona została w r. 323 p.n.e. Według Pliniusza świątynia miała 127 kolumn, z których 36 było rzeźbionych. Wykopaliska prowadzone przez Wooda w latach 1863-1875 potwierdziły prawdziwość tej informacji oraz wykazały, że również dolne bębny kolumn świątyni archaicznej posiadały płaskorzeźby na wzór starych kolumn drewnianych, obijanych, trybowanymi blachami z brązu. Fragmenty pochodzące z A. z Efezu znajdują się w British Muzeum w Londynie.
Artemizjon2 (gr. Artemtsion, łac. Artemisium) 1. przylądek północnej Eubei ze słynną świątynią Artemidy; tutaj miała miejsce pierwsza bitwa morska pomiędzy Grekami a Persami pod wodzą Kserksesa, w r. 480 p.n.e. 2. pasmo górskie pomiędzy Arkadią i Argolidą, ze świątynią Artemidy.
miasto w Medii
Arsakia miasto w Medii na południe od Portae Caspiae (wąwóz w górach armeńsko–medyjskich), zwane pierwotnie Rhagaj. Seleukos Nikator odbudował je w IV w. p.n.e. pod nazwą Europos. Zniszczone w drugiej poł. I w. p.n.e. w wojnach partyjskich, zostało odbudowane przez Arsakesa V i nazwane od jego imienia.
Arses najmłodszy syn Artakserksesa III Ocho-sa, wyniesiony na tron przez Egipcjanina Bago-asa, dworzanina i doradcę królewskiego, cieszącego się ogromnymi wpływami. Bagoas otruł w r. 338 p.n.e. Artakserksesa, przez trzy lata posługiwał się A. jako narzędziem dla swych celów, wreszcie zamordował go wraz z jego żoną i dziećmi.
Arsia (dziś Arsa) 1. rzeka graniczna między północną Italią a Illirią. 2. A. silva, las w Etrurii na granicy Lacjum, znany z bitwy między Rzymianami a Tarkwiniuszami w r. 509 p.n.e.
Arsinoe1 1. mit. córka Leukipposa; Apollo miał z nią syna Asklepiosa. 2. córka Ptolemeusza I, króla Egiptu i Bereniki, małżonka króla Tracji, Lizymacha. Po stracie męża w r. 281, powodowana żądzą zdobycia władzy dla siebie i synów poślubiła Ptolemeusza Keraunosa, który jednak zabił jej dzieci i skazał ją na wygnanie na Samotrake. A. uciekła stamtąd do Egiptu, następnie poślubiła swego młodszego brata, Ptolemeusza II Filadelfosa, który jeszcze za jej życia kazał oddawać jej cześć boską jako thea Filddelfos (bogini miłująca brata) i wzniósł dla jej pamięci mauzoleum nazwane Arsinoeum. 3. córka Ptolemeusza Auletesa, siostra Kleopatry.
arsa
arsa (gr. drsis) termin metryczny używany przeważnie dla oznaczenia mocniejszej części w stopie, którą np. w jambie jest zgłoska druga, w daktylu i zgłoska pierwsza. Część słabsza stopy wypełniona zwykle przez jedną lub dwie krótkie głoski bywa wtedy nazywana tezą, th^sis. U starożytnych’ Greków terminy arsis i thźsis miały znaczenie odwrotne. Arsis było to podniesienie stopy przy wybijaniu taktu, a więc jego część słabsza, thźsis – opuszczenie stopy, czyli mocniejsza część taktu. Do odwrócenia znaczeń tych terminów doszło w póź-nołacińskiej teorii metrycznej, skąd przeniosło się to do’metryki nowożytnej. Niektórzy jednak metrycy nowożytni (np. H. Gleditsch, J. W. Wbite) używali terminów drsis i thźsts w takim samym znaczeniu jak metrycy greccy.
Arsakes imię wielu królów partyjskich panujących od ok. 250 p.n.e. do r. 230 n.e. 1. pierwszy król Fartów, założyciel dynastii Arsacydów; za króla syryjskiego Antiocha II wraz z bratem Tiridatesem pozbawił władzy namiestnika Seleucydów, Agatoklesa, wypędził Macedończyków i Syryjczyków i założył w r. 256 p.n.e. małe państwo z miastem Hekatompylos jako stolicą. 2. A. II (Tiridates) zdobył resztę kraju Fartów, pobił w r. 238 p.n.e. króla Syrii Seleukosa II i utrwalił niepodległość państwa Partów. 3. A. III zosta! w r. 209 p.n.e. pobity i zwyciężony przez Antiocha W., jednak po zawarciu pokoju pozostał na tronie.