Artemida
Artemida (gr. Artemis) mit. córka Zeusa i Lcto (Latony), siostra Apollina, pojmowana pierwotnie jako bóstwo świata roślinnego i zwierzęcego; opiekowała się źródłami, które posiadały własności lecznicze, stąd przydomek Thermaja, oraz rzekami (przydomek Palarnia), patronowała błotnistym nizinom jako Despojna Limnes lub Limnesia (władczyni bagien). Żeglarze widzieli w niej swoje bóstwo opiekuńcze, Delfinia, a w wielu miastach nadmorskich stały posągi A. Limenoskopos (opiekunki portów). W kultach lokalnych łączono A. z nimfami i sądzono, że mieszka ona w drzewach, stąd epitet Kedreatis (od cedru). Rolnicy składali jej ofiary jako opiekunce zasiewów Agrotera. Bogini przebywała chętnie na szczytach górskich, stąd przydomki Ureja, Kory fala. Roztaczała też opiekę nad dzikimi zwierzętami jako Despojna lub Pointa Theron (władczyni zwierząt). Polowała też na niedźwiedzie, dziki i łanie jako Hekatebolos (rażąca z daleka). Starożytni widzieli w niej łaskawą opiekunkę trzody domowej, szczególną zaś troską miała otaczać konie jako Hippopohs i byki jako Tauropohs. A. opiekowała się niemowlętami jako Kwotrofos. Od w. VII p.n.c. zaczęto jej oddawać cześć jako bogini księżyca, która zsyła na ziemię rosę poranną. Jako Ejlethyja roztaczała opiekę nad porodami. Utożsamiano ją również z Hekatą. U Homera A. występuje w ścisłym związku z Apollinem, jest młodą, piękną dziewicą opiekującą się młodymi chłopcami i dziewczętami. Jest, podobnie jak jej boski brat, uzbrojona w łuk i strzały, A. Toksoforos
imię kilku królów
Artakserkses imię kilku królów perskich 1. A. Makrocheir (Długoręki), syn Kserksesa I, panował od r. 464 – 425 p.n.e. Pokonał Baktryjzyków, pozwolił Żydom odbudować Jerozolimę. Gościł u siebie Temistoklesa w czasie jego wygnania i obsypał go zaszczytami. Pokonany przez flotę grecką pod wodzą Kimona, zmuszony był podpisać tzw. pokój Kalliasa w r. 449 p.n.e. 2. A. H (405 – 361 r. p.n.e.), zwany Mnę-mon (ponieważ posiadał niezwykłą pamięć), syn Dariusza II i Paryzatydy, starszy brat Cyrusa Młodszego (zob. Cyrus 2.). W r. 387 narzucił Spartanom tzw. pokój Antalkidasa (zob. Antal-kidas). 3. A. Ul Ochos (361 – 338 r. p.n.e.), syn poprzedniego, odznaczał się szczególnym okrucieństwem. W r. 345 p.n.e. podbił Egipt; zawarł związek przyjaźni z Macedonią. Został otruty w r. 338. 4. założyciel nowej dynastii perskiej, Sassanidów, i twórca nowego państwa perskiego, zmarł w r. 241 n.e.
Artawasdes (łac. Artavasdes) król Armenii, syn Tigranesa I, raz był sprzymierzeńcem Rzymian, raz Fartów, Wielki miłośnik teatru greckiego, pisał tragedie po grecku, które znał jeszcze Plutarch. Wraz z Fartem Hyrodasem urządzał widowiska teatralne w języku greckim, m.in. obaj wystawili Bakchantki Eurypidesa, używając przy tym jako rekwizytu teatralnego głowy Krassusa poległego w bitwie pod Karrami (53 r. p.n.e.). W r. 34 ujęty przez Antoniusza i przywieziony do Aleksandrii, zginął w r. 31 z rozkazu Kleopatry.
dowódca gwardii przybocznej
Artabanos (albo Artapanos) 1. dowódca gwardii przybocznej Kserksesa, którego zabił, aby zawładnąć tronem, lecz został zamordowany przez Artakserksesa I w r. 464 p.n.e. 2. A. V (IV), ostatni z dynastii Arsacydów (zob. Arsa-kes), który narzucił pokój cesarzowi rzymskiemu Makrynowi (217/18 n.e.), skąd powstało przysłowie: dumny jak A. Został zabity przez Artakserksesa z dynastii Sasanidów. Imię A. nosiło przed nim kilku królów partyjskich. 3. historyk żydowski (II w. p.n.e.), autor dzieła o Żydach, w którym wyprowadzał kulturę egipską od patriarchów żydowskich. Zachowane fragmenty.
Artabazanes 1. najstarszy syn Dariusza, przyrodni brat Kserksesa, z którym współzawodniczył o władzę. Zgiń?! pod Salaminą w r. 480 p.n.e. 2. władca Atropateny, tzn. półnoeno-za-chodniej części Medii (III w. p.n.e.).
Artabazos 1. dowódca wojsk perskich w wyprawie Kserksesa na Grecję; wraz z wojskami Mardoniusza poniósł klęskę w bitwie pod Pla-tejami w r. 479 p.n.e. i kierował odwrotem Persów do Byzantion. Później został satrapą w Daskylejon. 2. syn Famabazosa, dowódca wojsk Dariusza Kodomana w walkach przeciw Aleksandrowi W., potem satrapa Syrii i Baktrii.
Artafernes (właściwie: Artafrenes) 1. bratanek Dariusza I, satrapa perski w Sardes, był jednym z dowódców wojsk perskich w wyprawie na Grecję, razem z Datysem dowodził wojskiem perskim w bitwie pod Maratonem w r. 490 p.n.e. 2. syn Mitrydatesa, wzięty do niewoli przez Pompejusza w r. 61 p.n.e.
miasto w Medii
Arsakia miasto w Medii na południe od Portae Caspiae (wąwóz w górach armeńsko–medyjskich), zwane pierwotnie Rhagaj. Seleukos Nikator odbudował je w IV w. p.n.e. pod nazwą Europos. Zniszczone w drugiej poł. I w. p.n.e. w wojnach partyjskich, zostało odbudowane przez Arsakesa V i nazwane od jego imienia.
Arses najmłodszy syn Artakserksesa III Ocho-sa, wyniesiony na tron przez Egipcjanina Bago-asa, dworzanina i doradcę królewskiego, cieszącego się ogromnymi wpływami. Bagoas otruł w r. 338 p.n.e. Artakserksesa, przez trzy lata posługiwał się A. jako narzędziem dla swych celów, wreszcie zamordował go wraz z jego żoną i dziećmi.
Arsia (dziś Arsa) 1. rzeka graniczna między północną Italią a Illirią. 2. A. silva, las w Etrurii na granicy Lacjum, znany z bitwy między Rzymianami a Tarkwiniuszami w r. 509 p.n.e.
Arsinoe1 1. mit. córka Leukipposa; Apollo miał z nią syna Asklepiosa. 2. córka Ptolemeusza I, króla Egiptu i Bereniki, małżonka króla Tracji, Lizymacha. Po stracie męża w r. 281, powodowana żądzą zdobycia władzy dla siebie i synów poślubiła Ptolemeusza Keraunosa, który jednak zabił jej dzieci i skazał ją na wygnanie na Samotrake. A. uciekła stamtąd do Egiptu, następnie poślubiła swego młodszego brata, Ptolemeusza II Filadelfosa, który jeszcze za jej życia kazał oddawać jej cześć boską jako thea Filddelfos (bogini miłująca brata) i wzniósł dla jej pamięci mauzoleum nazwane Arsinoeum. 3. córka Ptolemeusza Auletesa, siostra Kleopatry.
arsa
arsa (gr. drsis) termin metryczny używany przeważnie dla oznaczenia mocniejszej części w stopie, którą np. w jambie jest zgłoska druga, w daktylu i zgłoska pierwsza. Część słabsza stopy wypełniona zwykle przez jedną lub dwie krótkie głoski bywa wtedy nazywana tezą, th^sis. U starożytnych’ Greków terminy arsis i thźsis miały znaczenie odwrotne. Arsis było to podniesienie stopy przy wybijaniu taktu, a więc jego część słabsza, thźsis – opuszczenie stopy, czyli mocniejsza część taktu. Do odwrócenia znaczeń tych terminów doszło w póź-nołacińskiej teorii metrycznej, skąd przeniosło się to do’metryki nowożytnej. Niektórzy jednak metrycy nowożytni (np. H. Gleditsch, J. W. Wbite) używali terminów drsis i thźsts w takim samym znaczeniu jak metrycy greccy.
Arsakes imię wielu królów partyjskich panujących od ok. 250 p.n.e. do r. 230 n.e. 1. pierwszy król Fartów, założyciel dynastii Arsacydów; za króla syryjskiego Antiocha II wraz z bratem Tiridatesem pozbawił władzy namiestnika Seleucydów, Agatoklesa, wypędził Macedończyków i Syryjczyków i założył w r. 256 p.n.e. małe państwo z miastem Hekatompylos jako stolicą. 2. A. II (Tiridates) zdobył resztę kraju Fartów, pobił w r. 238 p.n.e. króla Syrii Seleukosa II i utrwalił niepodległość państwa Partów. 3. A. III zosta! w r. 209 p.n.e. pobity i zwyciężony przez Antiocha W., jednak po zawarciu pokoju pozostał na tronie.
« Previous Page