Samos
Arystarch (gr. Aristarchos) 1. A. z Samos (ok. 310 – 230 p.n.e.), wybitny matematyk i astronom aleksandryjski, uczeń perypatetyka Stra-tona. Pierwszy z astronomów starożytnych odkrył, że nie słońce obraca się wokół ziemi, lecz ziemia wokoło słońca i własnej osi; z tego powodu został oskarżony przez stoika Kleantesa o bezbożność. Miał on również ulepszyć zegar słoneczny. Próbował także ustalić matematycznie wielkość słońca i księżyca i odległość ich od ziemi. Zachowało się jedyne jego dzieło Perl megethon kaj apostemdton hellu kaj selenes (O wielkości i odległości słońca i księżyca). 2. A. z Samotrake (217 – 145 r. p.n.e.), wybitny krytyk i gramatyk aleksandryjski, uczeń Eufroniosa i Arystofanesa z Bizancjum. Przybył do Aleksandrii ok. r. 170 p.n.e. i objął stanowisko wychowawcy syna króla Ptolemeusza Pilometora. Był też szóstym z kolei dyrektorem Biblioteki Aleksandryjskiej. Gdy jego stosunki z królem, początkowo bardzo serdeczne, uległy pogorszeniu, opuścił Egipt i udał się na Cypr, gdzie pozostał do końca życia. Główną dziedziną pracy Arystarcha była gramatyka i filologiczna krytyka tekstu. Jako gramatyk był zwolennikiem teorii analogii. Z prac nad badaniem i ustalaniem tekstów poetów najważniejsze były jego prace nad tekstem Homera. Ponadto opracował wydania krytyczne Hezjoda, Alkąjosa, Pindara, prawdopodobnie również Anakreonta. Napisał także komentarze do wydawanych przez siebie poetów, ponadto komentował teksty Archilocha, Ajsehylosa, Sofoklesa, Arystofanesa i Herodota. Wydał także kilka dzieł polemicznych, m.in. przeciw poecie Filetasowi z Kos. Z pism A. żadne się nie zachowało, jednakże ślady jego erudycji można wykryć w scholiach do niektórych poetów, ułożonych później, lecz opartych przede wszystkim na pracach uczonych aleksandryjskich, a wśród nich Arystarcha. Najwybitniejszymi uczniami A. byli Apollodoros, Dionizjos Trak, Ammonios, Ąristodemos. Imię A. stało się synonimem surowego, lecz sprawiedliwego krytyka.