królowa Halikarnasu
Przydomki A. Fosforos, Selasforos niosąca światło, niosąca blask spotykane od IV w. p.n.e., świadczą o utożsamianiu jej z Selene. A. była czczona też jako opiekunka godów małżeńskich Hymnia, jako zbawczym ludzi Sotejra i wybawczyni miast Sosipohs. Strzałami swymi karała za pychę, np. Oriona, Niobe, Koronis, Akteona, walczyła również z gigantami. Myśliwi stawiali na cześć A. kapliczki na polach i umieszczali jej wizerunki na drzewach w celu zapewnienia sobie życzliwości bogini, a po udanych łowach składali jej w ofierze głowę i skórę upolowanego zwierzęcia. Od brata Apollina otrzymała przydomek Dajhta (Laurowa); przepowiadała też w wyroczni delfickiej jako Sybilla Delfis. Najsłynniejsza świątynia A. znajdowała się w Efezie, gdzie był najbardziej rozwinięty jej kult. Tam też znajdował się jej kultowy posąg o wielu piersiach, stąd przydomek Polymastis (zob. Artemizjon l). W Atenach był jej poświęcony miesiąc Elafebolion (Elafebolos polująca na łanie). Zob. też. Artemizje.
Artemizja1 (gr. Artemisia) 1. królowa Halikarnasu, córka Lygdamisa, rządziła Halikar-nasem i innymi miastami Kani po śmierci męża. Brała udział w wyprawie Kserksesa na Grecję, na czele pięciu własnych okrętów. 2. córka Hekatomnosa, siostra i żona Mauzolosa, po śmierci męża w r. 353 p.n.e. panowała w satrapii karyjskiej, stłumiła powstanie Rodyjczyków. Mężowi swemu zbudowała grobowiec, sławne mauzoleum zaliczane do siedmiu cudów świata.
Artemidor
Artemidor (gr. Artemidoros) 1. A. z Efezu (D./I w. p.n.e.), geograf i podróżnik wysłany do Rzymu w poselstwie ze skargą na publikanów. Zwiedził Italię, Hiszpanię, Egipt i kraje sąsiednie. W czasie podróży zebrał obfity materiał dotyczący wybrzeży Morza Śródziemnego i Oceanu Atlantyckiego. Napisał geografię Geografu-mena w 11 księgach, z której czerpali Strabon, Pliniusz i in. Zachowały się jej fragmenty i wyciąg sporządzony przez Markiana z Heraklei. Ponadto A. napisał książkę o Jonii pt. Jonika hypomnemata (Zapiski o Jonii). 2. dowódca syrakuzańskich wojsk najemnych za tyranii Hierona (III w. p.n.e.), uczestniczył w walkach przeciw Mamertyńczykom z Messany i przeciw Kartaginie. 3. gramatyk grecki z Tarsos (I w. p.n.e.), ojciec gramatyka Teona (zob. Teon 4). Miał przydomek Aristofanejos lub Pseudoaristofanejos. Był autorem pism glosograficznych i leksykalnych, ułożył słownik do komedii i opracował zbiór wierszy poetów bukolicznych. Z twórczości jego zachowały się nieliczne fragmenty. 4. lekarz z Pcrge w Pamfilii (I w. o.n.e.), wspólnik Wer-resa (zob.); po uzyskaniu obywatelstwa rzymskiego nazywał się Comelius Artemidorus. S. A. z Knidos, retor grecki, który w dniu 15 marca r. 44 podał Cezarowi kartkę ostrzegającą go przed zamachem na jego życie; Cezar otoczony tłumem ludzi, którzy witali go okrzykami i zwracali się do niego z prośbami i pozdrowieniami, nie znalazł chwili, by kartkę przeczytać, i padł pod sztyletami spiskowców. 6. A. z Efezu (II w. n.e.), syn Pokąsa, zwany Daldianos od Daldis, miasta rodzinnego jego matki. Sławny tłumacz snów i wróżbita, autor sennika pt. Onejrokritika (zob.) w 5 księgach.
arsa
arsa (gr. drsis) termin metryczny używany przeważnie dla oznaczenia mocniejszej części w stopie, którą np. w jambie jest zgłoska druga, w daktylu i zgłoska pierwsza. Część słabsza stopy wypełniona zwykle przez jedną lub dwie krótkie głoski bywa wtedy nazywana tezą, th^sis. U starożytnych’ Greków terminy arsis i thźsis miały znaczenie odwrotne. Arsis było to podniesienie stopy przy wybijaniu taktu, a więc jego część słabsza, thźsis – opuszczenie stopy, czyli mocniejsza część taktu. Do odwrócenia znaczeń tych terminów doszło w póź-nołacińskiej teorii metrycznej, skąd przeniosło się to do’metryki nowożytnej. Niektórzy jednak metrycy nowożytni (np. H. Gleditsch, J. W. Wbite) używali terminów drsis i thźsts w takim samym znaczeniu jak metrycy greccy.
Arsakes imię wielu królów partyjskich panujących od ok. 250 p.n.e. do r. 230 n.e. 1. pierwszy król Fartów, założyciel dynastii Arsacydów; za króla syryjskiego Antiocha II wraz z bratem Tiridatesem pozbawił władzy namiestnika Seleucydów, Agatoklesa, wypędził Macedończyków i Syryjczyków i założył w r. 256 p.n.e. małe państwo z miastem Hekatompylos jako stolicą. 2. A. II (Tiridates) zdobył resztę kraju Fartów, pobił w r. 238 p.n.e. króla Syrii Seleukosa II i utrwalił niepodległość państwa Partów. 3. A. III zosta! w r. 209 p.n.e. pobity i zwyciężony przez Antiocha W., jednak po zawarciu pokoju pozostał na tronie.